Không gì ít gây ấn tượng bằng việc cố gắng gây ấn tượng. Không có gì ít hài hước hơn việc cố tỏ ra hài hước.
(Otoada dịch theo Steven James)
Trong viết tiểu thuyết, câu chuyện là điều quan trọng nhất.
Tuy nhiên, nhiều tác giả lại thường quên điều này. Với mong muốn gây ấn tượng với độc giả và khiến biên tập viên kinh ngạc, họ vô tình phá hỏng chính tác phẩm của mình bằng những chi tiết gây nhiễu.
Đừng bao giờ để bất cứ điều gì chen vào giữa câu chuyện và người đọc. Dưới đây là 5 lỗi phổ biến mà ngay cả những nhà văn giỏi cũng có thể mắc phải:
1. Xây dựng biểu tượng quá đà
Vài năm trước, tôi đọc một cuốn tiểu thuyết rất được quan tâm. Chương đầu có một cơn bão; chương hai có cảnh rửa tay, nhân vật khóc, rồi đến lễ rửa tội. Rõ ràng tác giả đang dùng hình ảnh nước như một biểu tượng xuyên suốt.
Tôi bắt đầu đoán trước những chi tiết tiếp theo — và đúng như vậy, mọi thứ lặp lại đúng mô-típ đó.
Khi ấy, tôi không còn cảm xúc với câu chuyện nữa. Tôi đọc nó như một nhà phê bình, không phải một độc giả. Và đó chắc chắn không phải điều nhà văn mong muốn.
Khi độc giả bị buộc phải đi tìm biểu tượng, họ sẽ ít bị tác động bởi bản chất thật của câu chuyện.
Điều này không có nghĩa là chủ đề hay biểu tượng là vô ích. Nhưng thay vì xây dựng câu chuyện xoay quanh thông điệp (tình yêu, tha thứ, tự do…), hãy để câu chuyện phát triển qua xung đột và tình huống.
Ví dụ:
- Thay vì nói về “công lý”, hãy đặt câu hỏi: Điều gì quan trọng hơn — sự thật hay bảo vệ người vô tội?
- Thay vì khuyên “hãy tha thứ”, hãy tạo tình huống: Làm sao tha thứ cho người đã gây tổn thương không thể chấp nhận?
2. Nỗ lực quá mức
Không gì kém ấn tượng hơn việc cố gây ấn tượng. Không gì kém hài hước hơn việc cố tỏ ra hài hước.
Hãy tìm những đoạn bạn đang “cố tỏ ra thông minh, hài hước hoặc sâu sắc” — và cắt bỏ hoặc viết lại chúng.
Nếu đoạn hội thoại thực sự hài hước, bạn không cần phải chú thích “cô ấy đùa” hay “anh ta châm biếm”.
Một số tác giả lạm dụng từ ngữ phong phú: nhân vật “gào thét”, “rú lên”, “kêu la”… đến mức người đọc chỉ còn chú ý xem từ đồng nghĩa nào sẽ xuất hiện tiếp theo.
Đừng cố chứng minh bạn là một cuốn từ điển. Chỉ cần kể câu chuyện.
Ngoài ra, tránh phô diễn kiến thức chuyên môn không cần thiết. Người đọc tìm kiếm trải nghiệm, không phải một luận văn.
Viết văn hoa quá mức cũng có thể phá hỏng nhịp truyện. Trong một cảnh căng thẳng như cướp máy bay, một câu mô tả mây trời thơ mộng có thể làm sụp đổ toàn bộ cao trào.
Dù bạn tuân thủ hay phá vỡ quy tắc, hãy làm vì độc giả. Nếu họ phải dừng lại để hiểu chuyện, bạn đã thất bại.
3. Không tính đến phản ứng của độc giả
Khi hành động của nhân vật thiếu hợp lý, độc giả sẽ dừng lại và đặt câu hỏi.
Ví dụ: nhân vật biết hàng xóm là kẻ giết người nhưng lại bình thản nấu ăn. Người đọc sẽ lập tức thắc mắc: Tại sao không chạy? Không gọi cảnh sát?
Ngay khi một chi tiết trở nên phi lý, độc giả bị kéo ra khỏi câu chuyện.
Hãy luôn tự hỏi: hành động này có đủ động cơ chưa? Độc giả sẽ phản ứng thế nào?
4. Tạo kịch tính chỉ để câu kéo
Một mở đầu ấn tượng là cần thiết — nhưng phải phù hợp với bản chất câu chuyện.
Ví dụ: mở đầu bằng cảnh rượt đuổi xe và nổ tung, nhưng thực chất lại là tiểu thuyết lãng mạn. Điều này tạo kỳ vọng sai.
Nếu “cú hích” ban đầu không liên quan đến mạch truyện, nó chỉ là chiêu trò.
Nhiều tác giả cố gây chú ý rồi phải “giải thích lại” ở các đoạn sau, làm câu chuyện mất đà.
Hãy xây dựng mở đầu hấp dẫn, nhưng phải phục vụ thế giới và hướng đi của câu chuyện.
5. Bắt độc giả chờ đợi không cần thiết
Đừng gây cảm giác khó chịu cho người đọc.
Việc giữ lại thông tin để tạo hồi hộp có thể phản tác dụng nếu khiến độc giả thấy bị “treo”.
Ví dụ: kết thúc chương bằng tai nạn, nhưng chương sau lại chuyển sang một tuyến truyện khác. Người đọc sẽ mất kiên nhẫn.
Nếu độc giả phải lướt qua trang để tìm đoạn họ quan tâm, nghĩa là bạn cần viết lại.
Hãy luôn tự hỏi: Ở thời điểm này, độc giả muốn biết điều gì?
Hãy cho họ câu trả lời — hoặc tốt hơn, khiến họ bất ngờ.
